Diyabet hastaları ve fiziksel aktivite
26 Kasım 2011, 09:55
Diyabet hastalarının fiziksel aktivite ile ilgili sıkça yönelttiği sorulara bu haftaki yazımda cevap vermeye çalışacağım. Pekiyi diyabet nedir? Nasıl meydana gelir?
Öncelikle diyabeti tanıyalım; başta karbonhidratlar olmak üzere protein ve yağ metabolizmasını ilgilendiren bir metabolizma hastalığıdır ve bu hastalığı kan şekerinin sürekli yüksek olması gösterir.
Diyabet hastalarındaki temel metabolik bozukluk, kan yoluyla taşınan glikozun (şekerin) hücrelerin içine girememesidir. Normal koşullarda besinlerden elde edilen veya karaciğerdeki depolardan kana salınan glikoz pankreas tarafından salgılanan İNSÜLİN hormonunun yardımıyla hücre içine girer ve orada yakılarak enerjiye dönüşür. Hücrelerin üzerinde değişik maddelerin girmesine izin verilen kapılar vardır. Bu kapılar normalde kilitlidirler ve uygun anahtar varlığında açılırlar. Diyabet; hücrelerin üzerindeki glikoz kapısının açılamaması durumudur. Bu örnekten ilerlersek diyabet, anahtar işlevi gören İNSÜLİN hormonu yetersizliğine ve/veya insülinin etkilediği reseptörlerin (hücre kapısındaki kilidin) bozukluğuna bağlı gelişmektedir
Hareketli bir yaşam ve planlı fiziksel aktivite (egzersiz) diyabette gerek kan şekeri kontrolü gerekse uzun dönem sağlık riskleri açısından son derece yararlıdır. Diyabet hastaları için fiziksel aktivite programı, takip eden sağlık ekibi ile birlikte hastaya özel olarak planlanmalı ve program hazırlamalıdır. Bunun planı ve programı belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilmelidir. Günlük şeker ölçümleri ile aktivitenin yüklenme yoğunluğu ve kapsamı arsında yakın ilişki olmalıdır. Her ne kadar spor, şeker hastaları için en iyi tedavi biçimlerinden biri olsa da, Kan şekerini dengelemek için yapılan egzersiz, faydaları göz önüne alındığında tıpkı bir ilaç gibi görülebilir. Ancak unutulmamalı ki iyileşme amacıyla alınan ilaçlar dahi yanlış kullanıldığında vücut için zehir etkisi yaratabilir.
Bu konunun uzmanları, diyabet hastaları için en uygun fiziksel aktivite tiplerini, aşağıdaki şekilde sıralıyor:
- Önce yavaş sonra tempolu yürüyüş yapmak,
- Çok yavaş tempolu koşmak,
- Rahat ve yavaş tempolu bisiklete binmek,
- Rahat ve yavaş tempolu yüzmek,
- Rahat tempolu merdiven çıkmak ve inmek,
- Hafif ağırlıklı kilolarla kuvvet egzersizleri yapmak.
Kuvvet aktiviteleri için önerilen şunlardır;
Diyabet hastası kadınlar için ortalama 8-12 tekrarlı ağırlık egzersizleri öneriliyor. Erkekler için ise ortalama 10-15 tekrar olarak belirlenen egzersizler öneriliyor. Ağırlık egzersizlerinde yüksek ağırlıklar ve şiddetli egzersizler önerilmiyor. Diyabet hastaları ağırlık egzersizlerinde ağırlık miktarını düşük tutup tekrar sayısını artırabilir. Vücut ağırlığını kullanarak gayet sağlıklı ve kontrollü bir şekilde çalışabilirler. Önemli olan aktiviteyi dengeli ve düzenli yapmaktır.
Dayanıklılık aktiviteler için önerilerim şunlardır;
Genel olarak dayanıklılık çalışmalarında biz tempolu yürüyüş ve yavaş tempolu koşuyu öneriyoruz. Bu süre diyabet hastası kadınlar için ortalama dayanıklılık aktivite süresinin 15-50 dakika arasında olması gerekirken, erkekler için bu süre 20-60 dakika arasında olması gerekir. Diyabet hastalarında, Tip 1 diyabetlilere haftada en az 4-7 gün, Tip 2 diyabetlilere haftada 3-5 gün arasında egzersiz öneriliyor.
FİZİKSEL AKTİVİTE YAPARKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Fiziksel aktivite sağlıklı bir hayat sürebilmek için yaşamın olmazsa olmazları arasındadır. Yapay gıdalar ve fast-food tüketiminin artması, sağlıksız ve yetersiz beslenme, hareketsizlik gibi nedenlerle daha fazla sağlık sorunu ile boğuşan modern toplum soluğu spor salonlarında, yürüyüş parkurlarında alıyor. Ancak fiziksel aktivite yapmanın da bazı kuralları vardır. Özellikle aktivite yapacak olanların diyabet gibi bir sorunu varsa!
Genellikle vücudun ihtiyacı olan vitamin ve mineralleri eksik bırakmadan ve sağlıklı beslenme ile gerçek anlamda fayda sağlanabilecek sporu hayatınızın merkezine almadan önce spor öncesi ve sonrasında bazı kuralları unutmamanız gerekiyor. İşte şeker hastaları için bunlardan en önemlileri:
- Fiziksel aktivite yapmadan önce yemeğinizi mutlaka üç saat önce yemiş olun.
- Hasta iseniz ve insülin kullanıyorsanız doktorunuza insülin kan düzeyinin ne zamanlar en yüksek seviyeye ulaştığını sorun ve bu sırada fiziksel aktiviteden kaçının.
- Eğer insülin enjeksiyonu alıyorsanız, enjekte ettiğiniz vücut bölgenizi (kol, bacak, karın v.b) fiziksel aktivite sırasında kullanmayın.
- Şayet kan şekeriniz 250 mg/dl üzerindeyse fiziksel aktiviteden kaçının.
- Kan şekeriniz 100 mg/dl altında çıktıysa doktorunuz tarafından önerilen karbonhidratlardan alın. 25-30 dakikalık fiziksel aktivite için 20-35 gr yeterli olur.
- Çalışma için gece geç saatlerde fiziksel aktivite yapmaktan kaçının. Egzersiz aynı zamanda kafein gibi uyarıcı bir etkiye sahip olduğundan uykunuzun kaçmasına da neden olur.
- Fiziksel aktivite düzenli yapmaya başladıktan sonra doktorunuza kullandığınız ilaçların dozu ile ilgili danışın.
- Fiziksel aktivite sırasında rahat ayakkabılar ve giysiler giyin.
- Kuvvete dönük ağırlık çalışması yapacaksanız ağırlık miktarını düşük tutup tekrar sayısını artırın.
- Bu çalışmada en önemli uyarı ağırlık kaldırırken nefesinizi tutmayın veya kendinizi sıkmayın. Sizi fazla zorlayan ağırlıklardan mutlaka kaçının.
- Fiziksel aktivite sonrasında kan şekerinizi ölçün ve değerleri sürekli takip edin. Kan şekerinizi takip etmeniz egzersizin vücudunuza etkilerini görmenizi sağlar.
- Fiziksel aktivite öncesinde ve sonrasında mutlaka sıvı alın.
- Fiziksel aktivite sıcak günlerde veya aşırı soğukta yapmaktan kaçının.
Eğer mümkünse tek başınıza fiziksel aktivite yapmayın. Fiziksel aktivite yapmak için spor salonu ve halka açık alan gibi kalabalık mekânları tercih edin.
- Fiziksel aktivite diyabet hastaları için vazgeçilmez bir tedavi biçimidir. Ancak egzersiz programınız doktorunuz tarafından takip edilirse, yapacağınız egzersiz ve yoğunluğu daha kolay belirlenir, böylece sağlığınızı da tehlikeye atmamış olursununuz.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder